Illegale koudemiddelhandel blijkt geen issue voor Nederlandse milieuorganisaties

Volgens de Europese brancheorganisatie van F-gassenleveranciers EFCTC komt er 33 procent meer aan COu2082-equivalent HFK-koudemiddel op de markt dan is toegestaan. Het gaat om illegale import, waar criminele organisaties zich mee bezighouden. Voor milieuorganisaties in Nederland is de illegale handel echter geen aandachtspunt. Voor Europarlementariu00ebr Bas Eickhout wel, hij wil strengere straffen.
Delen:

Tekst: Richard Mooi

Wat is er aan de hand?
De hoeveelheid HFK-koudemiddelen moet van de EU fors worden verminderd. Daartoe is de Europese F-gassenverordening opgetuigd. Van de hoeveelheid HFK-koudemiddelen zoals R32, R410A, R132 en R407C mag in 2030 nog maar 21 procent aan CO-equivalent over zijn. Daarbij wordt uitgegaan van ijkjaar 2015, waarbij de hoeveelheid in dat jaar aanwezige koudemiddelen, vermenigvuldigd met de GWP-waarde, op 100 procent is gezet. De reden is dat F-gassen bij ontsnapping fors schadelijker zijn dan CO. De lekkage van 1 kg. R410A (GWP: 2.088) is bij lekkage net zo schadelijk is als 2.088 kg CO.

Het quotum werkt dus illegale import in de hand?
Ja, dat stelt althans het EFCTC (European Fluorocarbons Technical Committee). Deze Europese brancheorganisatie van F-gassenleveranciers heeft de website stopillegalcooling.eu in de lucht gebracht om aandacht voor het probleem te vragen. Sterker nog, het EFCTC luidt de noodklok en spreekt over een ‘groot, verborgen probleem’. Volgens de organisatie brengen smokkelaars jaarlijks tot 34 miljoen ton CO-equivalent op de Europese markt, ‘oftewel 33 procent van het wettelijk toegestane quotum’. Om het inzichtelijk te maken: dit CO-equivalent is even groot als de emissie van 25 miljoen auto’s op EU-wegen. De smokkelaars zijn volgens het EFCTC geen amateurs die wat willen bijverdienen, maar criminele organisaties. Ze opereren op de zwarte markt en via ongecontroleerde e-commerce, en maken daarbij enorme winsten.

Afscheid van quotumvreters in koeltechniek biedt ruimte voor R410A-VRF’
Dat de HFK-quotumvreters R404A en R507in de koeltechniek, en dan met name supermarkten, snel plaats hebben gemaakt voor koudemiddelen met lagere GWP-waarden, komt de verkopers van R410A-VRF-systemen goed uit. Dat stelt Uko Reinders, hoofdredacteur van RCC K&L, in dit artikel.


Kloppen deze cijfers?
Of de cijfers van het EFCTC kloppen, valt moeilijk te onderzoeken. Onderzoeksbureau Kroll heeft bewijs kunnen vinden dat er in 2019 4,7 miljoen ton CO-equivalent aan illegale import bij is gekomen. Het Europese opsporingsbureau Environmental Investigation Agency (EIA) bekeek douanegegevens van 2018 en stelt dat destijds 16,3 miljoen ton CO-equivalent aan illegale HFK’s zijn opgespoord. “Dat vertegenwoordigt meer dan 16 procent van het quotum voor 2018 en komt bovenop illegale invoer van HFK-bevattende apparatuur en illegale HFK’s die ongetwijfeld onder de radar van de douane worden gesmokkeld”, aldus de EIA.

Hoe zit het met de verwachte prijsstijgingen?
Een ander signaal met betrekking tot de omvang van de zwarte markt is dat de prijs van populaire koudemiddelen als R410A al tijden stabiel is. Een paar jaar geleden was na een kleine prijspiek de verwachting dat dit koudemiddel de komende jaren onbetaalbaar zou worden. Dat is allerminst het geval, en ook opvallend, want in Europa worden grote aantallen warmtepompen met R410A geïnstalleerd. Het aantal airco’s neemt nog harder toe; daarbij is in veel gevallen inmiddels overgestapt van R410A naar R32, maar dit koudemiddel heeft nog altijd een GWP van 675 en zorgt er dus ook voor dat een flinke hap uit het totaal beschikbare quotum wordt genomen. En laten we het bestaande wagenpark niet vergeten. Al die wat oudere auto-airco’s moeten geregeld worden bijgevuld met een pufje R134a.

Volgens de EU krimpt de hoeveelheid F-gassen toch?
Dat klopt, volgens de Europese Commissie blijkt uit officiële cijfers dat de hoeveelheid HFK-koudemiddelen in Europa krimpt, conform de quotering uit de F-gassenverordening. Cijfers van na de recente aanscherping – sinds 1 januari 2021 bedraagt het quotum nog maar 45 procent van het vastgestelde ijkpunt in 2015 – zijn nog niet bekend. Maar de eerste forse stap in 2018, waarbij het quotum tot 63 procent moest worden verkleind, is in ieder geval gehaald.

Hoe kan het dat de hoeveelheid HFK-koudemiddelen volgens de EU afneemt?
Dat zit met name in de kleinere hoeveelheid koudemiddelen met een zeer hoog GWP, zoals R23 (GWP 12.800), R404A (GWP 3.922) en R507A (3.985). Het marktvolume daarvan zou fors zijn gekrompen, wat wordt bevestigd door leveranciers. Deze koudemiddelen zaten vooral in supermarktkoelinstallaties en industriële koelsystemen. Bij supermarkten heeft grootschalige ombouw naar koelinstallaties met laag GWP-koudemiddelen of CO plaatsgevonden. Bij grote industriële installaties zijn ammoniak en propaan alternatieven. Als een kilogram R507A van de markt verdwijnt kan er – zonder quotering – bijna zes kilogram R32 voor in de plaats komen. Daardoor klopt de boekhouding van EU-ambtenaren die de F-gassenquotering bijhouden. Illegale import is uiteraard niet in de officiële cijfers verwerkt.

Amerikaanse overheid bezorgd over illegale koudemiddelhandel in EU
De illegale handel in koudemiddelen in de EU werkt handelsbelemmerend voor bedrijven in de VS. Dat stelt het Amerikaanse agentschap voor handelspolitiek in een recent rapport.
Lees meer hierover in dit artikel.

Doet de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) dan helemaal niks?
Vorig jaar zijn enkele illegale zendingen door de ILT onderschept, in Rotterdam en Eindhoven. Dat gebeurde nadat in 2019 maatregelen werden aangekondigd. De ILT zegt zelf dat de inbeslagnames het gevolg zijn van intensieve Europese samenwerking. “Deze samenwerking leidde in 2020 tot drie succesvolle onderscheppingen”, aldus een woordvoerder van de ILT.

Waar komt het koudemiddel vandaan?
“We weten dat het merendeel van de koudemiddelen uit China komt en verschillende routes worden gebruikt om de spullen in Europa op de markt te krijgen”, legt de ILT-woordvoerder uit. “Het gaat om illegale handel in zware koudemiddelen die voornamelijk worden gebruikt bij oude(re) installaties.”

Inbeslagnames van koudemiddelen in de afgelopen jaren. Hoe groter de cirkel, hoe groter de partij.

Wat heeft deze import voor gevolgen voor het klimaat?
Die gevolgen kunnen op termijn groot zijn. Een potentiële emissie met het equivalent van 25 miljoen extra auto’s is niet niks. Het lukt nu al niet de doelstelling van Parijs te halen: 2 °C, maar liefst 1,5 °C, opwarming. Die 1,5 °C opwarming is over een paar jaar al een feit.

In Eindhoven in beslag genomen partij koudemiddelen.

Milieuorganisaties zullen wel in shock zijn?
Integendeel, ze weten van niks. We hebben gebeld met twee belangrijke milieuorganisaties, Milieudefensie en Greenpeace. Bij Milieudefensie zijn de begrippen koudemiddelen en F-gassen onbekend. De perswoordvoerder zegt dat niemand bij Milieudefensie zich met illegale import van koudemiddelen bezighoudt. Ze verwijst door naar het internationaal opererende Greenpeace. Greenpeace reageert alerter. Woordvoerder Bram Karst is onbekend met het fenomeen, maar belooft navraag te doen. Via WhatsApp doet hij verslag. Bij Greenpeace Nederland is niemand op de hoogte van de smokkel van koudemiddelen. “In het Nederlandse kantoor hebben we geen expertise, helaas.” Hij zet de vraag door naar een collega bij Greenpeace International, ook in Amsterdam, maar daar hoort hij niks van. Als wij diverse keren bellen, wordt de telefoon steeds niet opgenomen.

Wat is de oplossing?
Het indammen van de illegale aanvoer is niet eenvoudig. Al decennialang lukt het niet om de lucratieve smokkel van illegale sigaretten en soft- en harddrugs in te perken. Cocaïne wordt bijvoorbeeld in bananen verstopt of opgelost in sinaasappelsap. Voor de smokkel van R410A hebben criminelen een andere oplossing: gewoon een verkeerd etiket op de gasflessen plakken, bijvoorbeeld van zuurstof. Een douanier ziet het verschil niet. Eenmaal op de plaats van bestemming is het een kwestie van omkatten. De pakkans is gering en als er al een katvanger in handen van de overheid valt, is de straf milt. Ook de Inspectie Leefomgeving en Transport deelt die mening. “Zolang er een financieel verdienmodel is, is het aannemelijk dat er een illegale stroom ontstaat c.q. blijft.”

Dan maar een verbod op apparatuur?
Alleen een versnelde overgang naar koelinstallaties met natuurlijke gassen maakt op termijn een einde aan de handel in F-gassen. Na verloop van tijd zijn de compressors kapot en stopt de vraag naar F-gassen. Vanuit Europa zou een verbod weleens realiteit kunnen worden. Airco’s met propaan (R290) zijn bij de EU al nadrukkelijk in beeld.

Wat is de reactie van ‘Europa’?
Daarvoor zochten we contact met Europarlementariër Bas Eickhout van GroenLinks. Voor zover ons bekend is het de enige Nederlandse partij in het Europees Parlement die uitspraken doet over illegale zwendel met koudemiddelen. Eickhout mailt ons het volgende: “De F-gassenwetgeving uit 2014 betekent grote winst voor het klimaat, maar is niet perfect. De doelen moeten ambitieuzer en de implementatie heeft laten zien dat er nog gaten in de wetgeving en controle bestaan.” De illegale handel in F-gassen is een belangrijk pijnpunt, vindt Eickhout. “Autoriteiten staan voor een probleem als ze een illegale partij F-gassen in beslag nemen. Het kost geld om de lading te vernietigen, en terugsturen betekent het verplaatsen van het probleem.” Daarnaast vindt Eickhout de straffen niet hoog genoeg, maar daar wordt wellicht aan gewerkt. “De Europese Commissie kijkt nu naar de wetgeving en komt aan het eind van het jaar met een voorstel om de wetgeving aan te scherpen en mogelijke gaten te dichten. Dat gaat naar alle waarschijnlijkheid ook over handhaving.”

De rapporten ‘Doors wide open’ en het EU F-gassenverordening-handboek geven volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport het beste inzicht in de markt van illegale handel in F-gassen.